Silwair: Porthiant da yn dwyn ffrwyth - Wythnos 10

Silwair – Porthiant Da yn Dwyn Ffrwyth

Caiff perfformiad a chostau’r gaeaf ar gyfer da byw a gedwir i mewn eu llywio gan ansawdd y silwair sy’n cael ei borthi.

Mae yna lawer o bethau y gallwn eu rheoli i wella ansawdd silwair: maetholion pridd, ansawdd gwndwn, dyddiadau cau a thorri, tail anifeiliaid, dulliau cynaeafu a silweirio, storio a phorthiant.

Mae ansawdd gwair ar adeg ei dorri yn allweddol i gynhyrchu silwair o ansawdd uchel, wedi’i dwymo’n dda sy’n sefydlog.

Mae’r degfed bwletin Silwair - porthiant da yn dwyn ffrwyth hwn yn rhoi canlyniadau ar gyfer ail sampl a dorrwyd o fferm laeth Ifton Hill Paul Rymer, Cil-y-Coed, Sir Fynwy.  Roedd Paul wedi bwriadu torri’r sampl o gwmpas 26ain Mehefin - fodd bynnag oherwydd y tywydd roedd yn rhaid gohirio tan 11eg Gorffennaf.

Ifton Hill

Canlyniadau 'Prawf Glaswellt ar gyfer silwair' GDC IBERS (26 Mehefin 2012)

Roedd yr oedi o 14 diwrnod mewn torri wedi’i yrru gan y glaw a oedd bron yn barhaus ac mae wedi esgor ar gwymp anochel yn ansawdd y gwair: gyda threuliadedd (gwerth D) yn gostwng o 4 uned, egni o 0.8 MJ a phrotein o 0.4%.  Arweiniodd y tywydd anarferol o oer at yr ansawdd yn syrthio’n fwy araf nac mewn blwyddyn “arferol”  pan mae gwerth D yn syrthio o oddeutu 0.5 uned y dydd.  Y newid mawr oedd y gwymp o 0.9% mewn siwgr toddadwy, canlyniad lefelau golau isel a gwair yn aeddfedu, gyda’r gyfrannedd coesau i ddail yn cynyddu a deunydd ffibrog newydd yn ffurfio yn y goes. 

Bydd yr oedi mewn torri yn golygu y bydd gwerth bwyd isel gan y silwair felly ni fydd yn cael ei fwydo i stoc gynhyrchiol.  Roedd Paul wedi cynllunio’n ofalus i allu agor y pwll o’r ddau ben er mwyn gallu targedu’r silwair toriad cyntaf o ansawdd uchel ar gyfer ei wartheg llaeth cynnyrch uchel a’r deunydd ansawdd isel at anifeiliaid llai cynhyrchiol.

Creodd Paul 250 o fêls mawr o silwair a’u gosod yn y caeau lle mae’n bwriadu plannu cêl i wartheg fydd allan yn y gaeaf.  Mae hyn yn enghraifft ardderchog o flaengynllunio : mae gosod y bêls yn y caeau cyn y gaeaf yn helpu i leihau niwed i’r pridd a dŵr ffo a achosir gan beiriannau.  Bydd y bêls hefyd yn darparu ffibr i helpu i gydbwyso’r egni  (sydd ar ffurf siwgrau) a’r cynnwys ffibr strwythurol isel. 

Effaith tywydd ar ansawdd silwair

Nid oes angen ein hatgoffa bod y tywydd wedi bod yn oriog iawn hyd yma eleni, gyda mis Mawrth yn y mis cynhesaf ers dros 50 mlynedd, Ebrill yn un o’r gwlypaf a gofnodwyd, gwres annisgwyl diwedd Mai ac yna glaw. 

Mae silweiriau sy’n cael eu cynaeafu ddiwedd Mai yn debygol o fod o ansawdd ardderchog gyda materion sych uchel, twymo da a photensial ar gyfer defnydd.  Mae silwair gafodd ei gynaeafu ers hynny yn debygol o fod wedi’i “gipio" ar un diwrnod di-law ac mae llawer o gnwd silwair Cymru heb ei gynaeafu eto felly mae’n debygol y bydd llawer o silweiriau gwair yn anodd i’w bwydo y gaeaf hwn naill ai oherwydd eu bod yn wlyb, wedi’u twymo’n wael, yn fwy aeddfed na’r arfer neu’n gyfuniad o’r tri.

Pan fydd silweiriau gwlyb a/neu o ansawdd isel yn cael eu bwydo, gall mater sych isel/cadw gwael arwain at lai o ddefnydd gan dda byw fydd yn cyfaddawdu perfformiad ac effeithlonrwydd anifeiliaid.

Pris Grawnfwydydd drwy’r Byd

Mae prisiau ŷd y byd yn codi, sy’n ganlyniad tywydd anarferol mewn llawer o wledydd a chynnydd yn y galw dros y byd am rawnfwydydd.  Mae hyn yn gwthio pris yr holl rawnfwydydd a bwydydd amgen i fyny. 

Defnyddiwch y diwrnod gwlyb nesaf i ddechrau cynllunio eich strategaeth fwydo dros y gaeaf!

Gydag ansawdd porthiant yn debygol o fod wedi’i effeithio gan y tywydd a’r cynnydd mewn pris bwyd da byw a ragwelir, nawr yw’r amser i ddechrau cynllunio ymlaen llaw ar gyfer y gaeaf.  Gellir lleiafu’r cynnydd mewn costau bwyd drwy ddewis bwydydd sy’n cynnig y gwerth gorau am arian a hefyd yn cynnal perfformiad.

Dadansoddi Silwair

Bydd dadansoddi silwair yn eich helpu i  

• asesu gwerth bwyd a pherfformiad potensial anifeiliaid er mwyn gallu ffurfio dognau addas
• nodi pa mor dda mae wedi’i gadw ac os yw’n debygol y bydd unrhyw broblemau o safbwynt defnydd, sefydlogrwydd ac iechyd anifeiliaid

Gellir dadansoddi silwair 6 wythnos ar ôl silweirio - bydd dadansoddi yn eich helpu i wneud y penderfyniadau bwydo gorau y gaeaf hwn.

Bwydydd Gaeaf

Bydd y dewis o fwydydd gaeaf yn dibynnu ar:

• Pris
• Ansawdd maeth
• Storio, Trin a Bwydo

Pris

Gellir nodi bwydydd sy’n rhai da i’w prynu drwy wirio’r gwerth bwyd cymharol: mesur sy’n dangos a yw bwyd penodol yn werth am arian yn gymharol i fwydydd cyfeirio – barlys a soya.  Dangosir gwerthoedd bwyd cymharol ar gyfer rhai bwydydd cyffredin isod ar sail mater sych yn defnyddio prisiau cyfredol ar gyfer barlys (£160/tunnell) a soya (£395/tunnell)

Gwerthoedd bwyd cymharol ar gyfer rhai bwydydd cyffredin

Ansawdd Maeth

Mae bwydydd yn rhai da i’w prynu dim ond os oes angen yr holl faetholion. Er enghraifft, gallai bwyd rêp ymddangos yn un da i’w brynu am £304/tunnell ond dim ond os gellir defnyddio ei 40% protein.  Os nad oes angen y protein ar y da byw yna byddai betys siwgr triaglog sych ar £200/tunnell yn arbed arian er ei fod yn ddrutach na’i werth bwyd cymharol!  Cofiwch gyfateb swm ac ansawdd y cyfansoddion a’r bwydydd pur i’r porthiant sydd ar gael a’r math o dda byw i’w bwydo.

Storio, Trin a Bwydo

Meddyliwch am sut y gallwch storio, trin a bwydo bwyd swmp a brynir i mewn.  A all bwydydd a brynir i mewn “weddu i’ch system” heb arwain at gostau cyfalaf ychwanegol?  Cofiwch fod storio a bwydo da yn helpu lleiafu gwastraff.

Mae cyngor am fwydo drwy’r gaeaf ar gael drwy Cyswllt Ffermio: cysylltwch â’ch hwylusydd Cyswllt Ffermio.